Saýaldar – depýtat belsendiliginiń aıqyn kórinisi. Olar ómirdiń san túrli qyrlaryn qamtyp, sheshilýi tıisti máselelerdi Úkimettiń aldyna qoıyp jatady. Tómende sondaı saýaldyń birnesheýine toqtalyp ótpekpiz. Olarda negizinen balalardyń quqy men bostandyǵynyń saqtalý máseleleri qarastyrylǵan.
Depýtat Zaǵıpa Balıevanyń Úkimet basshysyna joldaǵan, 20 shaqty depýtat qoldap qol qoıǵan saýaly balalar vaksınasy máselesine qatysty. «Vaksına – juqpaly aýrýlarǵa qarsy aldyn alýdyń eń senimdi ádisi. Qazaqstanda vaksınasııa 21 túrli juqpaly aýrýǵa qarsy tegin egiledi. Aldyn alý ekpelerimen jyl saıyn 5 mln adam qamtylady, onyń 1,2 mıllıony – balalar», deıdi depýtat.
Respýblıkalyq bıýdjetten osy jumysqa jyl saıyn qomaqty qarjy bólinýde. 2016 jyly ol 24 mlrd teńgeden astam bolsa, 2017 jylǵa 30 mlrd teńgeden artyq josparlanǵan. Alaıda, sońǵy 10 jylda vaksınasııadan bas tartqan adamdardyń sany 8239-ǵa jetti, deı kelip, depýtat onyń negizgi sebepterine toqtalady. Olardyń 44,7 paıyzy, ıaǵnı 3686 adam jeke sebeppen, 7,8 paıyzy (646) adam vaksınaǵa senbeıtindikten, 6,2 paıyzy (511) adam BAQ-tan alynǵan jaǵymsyz aqparat saldarynan álgi ekpelerdi saldyrýdan bas tartqan.
Osyǵan baılanysty Z.Balıeva Úkimetten vaksınanyń sapasyna jiti kóńil bólýdi suraıdy. «Vaksınalardy satyp alýdy eshqandaı konkýrstyq negizben júrgizbeı, Densaýlyq saqtaýdyń búkilálemdik uıymy (IýNISEF) usynǵan, sertıfıkattalǵan óndirýshi zaýyttardan ǵana tikeleı satyp alý qajet», deıdi depýtat. Sondyqtan, vaksınasııa satyp alý erejelerine, Densaýlyq saqtaý mınıstriniń ekpelerdiń kórsetkishteri men qarsy kórsetilimderin retteıtin buıryǵyna ózgerister engizý qajet.
Depýtat Irına Aronova osy saýaldy qoldaı kelip, ony mekteptegi tamaqtanýǵa, mektep jabdyqtaryna, mektep gıgıenasyna, sport kıimi men basqa da máselelerge qatysty sanıtarlyq normalar men erejelerdi jáne standarttardy qaıta qaraý qajettigin aıtýmen tolyqtyrdy. «Bul – az shyǵyn emes, biraq balalar densaýlyǵyna únemdeýdiń qajeti joq», deıdi depýtat.
Depýtat Gennadıı Shıpovskıh jetim balalar máselesine nazar aýdarǵan saýalyn joldady. «Jetim jáne ata-ananyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalardyń jaǵdaıy kópshilikti tolǵandyrýda. Atalǵan sanattaǵy balalar tárbıesine ult múddesi turǵysynan kóńil bólý, olardy tulǵalyq qalyptastyrý máselesi – búgingi kún talaby. «Jetim kórseń, jebeı júr» degen dana babalarymyz jetim-jesirin eshqashan jylatpaǵan. Elimizde búgingi kúni bul máseleni ońtaıly sheshý úshin barynsha jaǵdaı jasalyp otyr. Olardy jan-jaqty qoldaıtyn zań da bar, qarjy da aıamaı bólinýde. Jetimder úıin aralap júrip, buǵan kózimiz ábden jetti. Biraq, qamkóńil jandardyń máselesi tolyq sheshildi dep aıtýǵa bolmaıdy», deıdi depýtat.
Sonymen qatar, ol: «Halyqty jumyspen qamtý týraly» Zańnyń 27-babynda kámelettik jasqa tolǵanǵa deıin ata-anasynan aıyrylǵan nemese ata-analarynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan azamattardy jumysqa ornalastyrý úshin kvotalar belgileý qarastyrylǵan. Osyǵan baılanysty oblystardaǵy bilim basqarmalary men jumyspen qamtý ortalyqtary eńbek naryǵyn saraptap, jetim jáne ata-ana qamqorlyǵynan aıyrylǵan jastardy jumyspen qamtýǵa jyl saıynǵy kvota belgileýi talap etilýi kerek», deıdi.
Depýtat Irına Smırnova Úkimetke joldaǵan óz saýalynda osy máseleni tolyqtyryp, ondaǵy problemalardyń jańa qyrlaryn ashyp, Úkimet nazaryn kóptegen derekterge aýdarady. Sonyń ishinde qazir elimizde jetim jáne ata-ananyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalarǵa arnalǵan 106 memlekettik uıym bar ekenin, onda 6436 bala tárbıelenip jatqanyn jetkize kelip, depýtat 2015 jyly osy úılerge 10 mlrd 220 mln teńge, ıaǵnı árbir bala úshin jylyna 1 mln 500 myń teńge berilgenin aıtady. Sondaı-aq, ol osy úılerdiń keıbireýinde balalardyń quqy men bostandyǵyna qarsy zorlyq-zombylyq áreketteri jasalǵanyn birneshe mysaldarmen kóldeneń tartady.
«Osyndaı jaǵdaılarǵa jol bermes úshin BǴM, Bas prokýratýra balalar úıleri men ınternattarǵa baryp, tárbıelenýshilerdiń quqyqtarynyń buzylmaýyn júıeli túrde qadaǵalap otyrýy kerek. Olar tártip buzýshylyqtardy ǵana emes, balalardyń kıimderi men tamaqtarynyń, jatyn oryndarynyń talapqa saı ekendigin baqylaýlary kerek. Al Densaýlyq saqtaý mınıstrligi olardyń densaýlyqtaryn júıeli túrde qadaǵalaǵandary jón», deıdi depýtat.
Sonymen qatar, depýtat patronattyq otbasylaryna tólenetin aqylardyń tómendigine Úkimet basshysynyń nazaryn aýdarady. «Eger balalar úıindegi árbir bala úshin aıyna shamamen 150 myń teńge bólinetin bolsa, patronattyq otbasyndaǵy árbir bala úshin 20 myń teńge ǵana qarastyrylǵan. Bul máseleni tolyq sheshpeıdi, eger patronattyq otbasyndaǵy balalar úshin tıisti aqsha tólenetin bolsa, bizdegi balalar úıleri jabylǵan da bolar edi», deıdi I.Smırnova.
Osyndaı ózekti máselelerdi kóterý arqyly depýtattar ózderiniń qoǵamǵa, memleketke paıdaly ekendikterin kórsetip otyr. Úkimet olardyń saýaldaryn mindetti túrde qarap, jaýap beredi. Biraq jaltarma jaýap bolmaı, naqty ister tyndyrylsa, elimizdiń eńsesi kóterile túser edi.
Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan»